Kudüs’e zahirden bakış

GÜNCEL .

Hz. Adem’den, Peygamber Efendimiz’e kadar birçok peygamberin hayatından izler taşımasıyla manevi derinliği büyük olan Kudüs,  ‘şehir’ olarak da bize çok şey anlatıyor. 5 bin yıllık tarihi boyunca birbirinden farklı uygarlıkların yine birbirinden güzel eserler inşa ettiği  ama bir o kadar da savaş ve yıkıma rağmen; görkemini ve tarihi dokusunu halen taşıyan bir şehir olduğu için.

Kudüs’te  İslam medeniyetinin mimarideki en önemli ilkelerinden olan adalet ve estetik duyguları halen devam ettiriliyor.  Birbirini önünü kapatmayan, birbirini gölgelemeyen ve kentin dokusuna, coğrafyasına uygun malzemelerin kullanıldığı bir mimari anlayışı…

Sadece kamusal alanlar değil sosyal yaşam alanları, yerleşim yerleri, yollar kısacası şehirdeki her yenilik; tarihi doku gözetilerek yapılmış. Şehirde betonarme olsa bile dışı Kudüs taşıyla kaplanmamış ev ya da bina bulmak mümkün değil. Kudüs’te bir elin parmağıyla sayılacak kadar yüksek bina var diğer büyük binaların hepsi dikine değil enine inşa edilmiş.

İstanbul’da her semtte artık neredeyse iki tanesinin düştüğü alışveriş merkezi olarak ise Kudüs’te sadece iki tane var. Biri alt geçit ve üst geçitlerin birleştiği bir alanda neredeyse hiç fark edilmiyor diğeri de dış yapısıyla kentteki diğer binalar arasında hiç sırıtmıyor. Sadece binalar değil tabela, bilboard, caddeye taşan dükkanlar kısacası bir şehri keşmekeşe boğan, görüntü kirliliği oluşturan unsurların hiçbiri yok.

Osmanlı’nın kuvvetle hissedilen izleri

İsrail’in bütün katı tutumlarına rağmen; inançlar ve birlikte yaşamak konusunda, Kudüs’ün Osmanlıdan miras kalan bir pratiği var. Osmanlı’dan devir olduğu; bugün sokaklarda Kanuni’nin anılıyor olmasından kolaylıkla anlaşılabilir. Bizzat Mimar Sinan’ı görevlendirerek Kudüs’ün hem dini hem de tarihi mekanlarının elden geçirilmesini, surlarının onarılıp genişletilmesini, yeni eserlerin yapılmasını sağlayan Kanuni, Hz Ömer zamanında yapılan Yafa Kapısı’nın üzerindeki   "La İlahe İllallah, Muhammedü'r- Resulullah" kitabesini “La İlahe İllallah, İbrahim Halilullah” ile değiştirmiş. Şehrin en büyük caddelerinden biri halen Kanuni’nin ismini taşıyor ve sokaklarda  Kudüs’te yaptığı eserler ve katkıların belirtildiği afişler yer alıyor. Hürrem Sultan’ın yaptırdığı medrese de halen okul olarak hizmet vermeye devam ediyor.

Sadece Kanuni, Abdulhamit ve diğer Osmanlı padişahlarının izleri değil; Başbakan Recep Tayyip Erdoğan başta olmak üzere hükümetin ‘one minute’ çıkışıyla başlattığı duruş da; Kudüs’te yaşayan Filistinlilerin zihnini Türkiye’ye karşı canlı tutuyor.

Bunun yansımasını her adımda hissetmek mümkün. Türkiye’de yaşananlar konusunda çok hassaslar. Misal Gezi Parkı olaylarını sıkı bir şekilde takip ettiklerini gördük seyahat boyunca. Türkiye’den geldiğimizi anladıkları anda hemen İstanbul’dan mı? diye soruyorlar. Ve ardından “Taksim’de durum nasıl?” diye ekliyorlar. Türkiye’nin bu hali belli ki onları da endişelendiriyor. Ellerini açıp yüksek sesle dua ediyorlar Türkiya, Türkiya diyerek. Sık sık Erdoğan diyorlar. Başbakan Erdoğan’ın ayrı bir yeri var Filistinliler’de bunu kolaylıkla fark etmek mümkün. Zaten sonrasındaki haftalarda destek gösterileri yaptıklarını da medyadan öğrendik.

Kudüs kapalı çarşısındaki esnaf da aynı derdi taşıyor, Beytulahm’in İsrail’in duvarlarla hayatlarını cezaevine dönüştürdüğü sakinleri de.  Halil Camii’nin, zırhlı kulübelerde eli tetikte duran İsrail askerleriyle cezaevini andıran girişinde elindeki bilekliği satmaya çalışan  çocukların gündeminde bile Taksim vardı. Ne İsrail askerleri ne onları çevreleyen duvarlar; onların yüreği Türkiyeyle atıyor. Sadece Filistinliler değil, eski şehrin sokaklarında karşılaştığımız Ermeni esnafın da, Kıyamet Kilisesi’nde görevli Süryani ve Ermeni papazların da gündeminde Türkiye’deki olaylar, dillerinde dualar vardı.

Kudüs’te inançlar ve mekanlar birbirine öyle geçmiş ki; Müslümanlar için kutsal bir mekan;  Hristiyanlar için de anlam taşıyor. Misal Hz. Rabia-tül Adeviyye’nin türbesinde Müslümanlar namaz kılıyor, Hristiyanlar da kendilerince dua ediyor çünkü onlar da bu türbenin Maria Magdelana’ya ait olduğuna inanıyorlar.  İnançların birbirine geçtiği mekanlardan biri de Hz. Davud’un türbesinin de olduğu Osmanlı yapımı bir kervansaray. Hristiyanlar da Hz İsa’nın son akşam yemeğini yediği mekan olarak ziyaret ediyor bu mekanı.

Filistinliler’e muamele insani değil

Ama tüm bu iç içe geçmişliğe rağmen Kudüs’e zahiren bakmışken; İsrail’in Filistinliler’e yaptığı ve bütün dünyanın çoğunlukla sağır kaldığı insanlık dışı uygulamaların günlük hayattaki izlerine de değinmeden geçmemek lazım. Gazze’deki ambargo, saldırılar bir yana;

İsrail özellikle B grubu olarak tabir edilen Ramallah, Batı Şeria gibi Filistinlilerin yerleşim birimlerini yarı açık cezaevine çevirmiş. Bu zulmü biliyorduk ama o yüksek duvarları, her 500 metrede yer alan devasa kontrol kulelerini,  giriş çıkışlardaki eli tetikte bekleyen robocopları andıran askerleri yerinde görmek daha iyi anlaşılmasını sağlıyor. Kimi yerlerde duvarlar o kadar yüksek ki adeta gökyüzü görünmüyor. Bazı bölgelerde mahalleler arası geçişe bile izin verilmiyor. Duvarları ise grafitilerle rengarenk yapmış Filistinliler. Her biri diğerinden daha etkili duvar yazılarıyla zulmü haykırıyorlar adeta.

Ve İsrail bu bölgelerde yeni Yahudi yerleşim birimleri yapmak için çalışmalarını da sürdürüyor. El Halil şehrinde 1994 yılındaki cami saldırısının ardından dev bir yerleşim alanı inşa ettiği gibi. Bu saldırıdan sonra Hz. İbrahim, Hz. Yakup, Hz. Yusuf ve eşlerinin türbelerinin yer aldığı Hz. İbrahim Camii’nin  bir bölümü sinagoga çevrilmiş. Ve Müslümanlar Hz Yusuf ve Hz. Yakup’un türbelerinin olduğu bölüme ancak senede bir gün Miraç kandili sebebiyle girebiliyorlar. Kiryad Arpa Yahudileri için yapılan bu yerleşim yeri adeta maket bir şehir görünümünde. Birbirinden muntazam bahçeli evlerin neredeyse hepsinde İsrail bayrakları dalgalanıyor.

Kudüs gibi A bölgesindeki durum da iç açıcı değil. Misal Filistinlilerin kendi arsasına ev yapabilmeleri için büyük vergiler vermesi gerekirken, İsraillilerin evlerini bizzat devlet yapıyor. Şehrin Yahudi bölgelerinde belediye hizmetleri standart üstündeyken; Filistinlilerin yaşadığı bölgelerde çöplerin toplanmasından diğer hizmetlere kadar bir çok alanda ikinci sınıf bir uygulamanın izlerini görmek mümkün.

Son olarak Filistinliler’in Türkiye’yle ilgili yaşadıkları büyük bir burukluğu eklemeden geçmeyeyim. O da Türkiye’nin İsrailliler’e vize uygulamazken, Filistinliler’e uygulaması. Türkiye bir bakıma İsrail’in Filistinliler’e uyguladığı ikinci sınıf vatandaşlık uygulamasını kabul etmiş oluyor bu durumla. 

Görünüm zengin & masaüstü ekranı
Mobile git Kudüs’e zahirden bakış | Emine Uçak

Yorumlar

bu köşe yazısı için ne düşünüyorsunuz
Küfür, hakaret vb. yorumları yayınlayamayız.

Site yazarları

Diğerleri

Genç yazarlar

Diğerleri
on5yirmi5.com takip edin
Hakkımızda Künye İletişim Reklam

Kullanım Şartları Yayın İlkeleri Hata Bildir - Görüş Yaz

Copyright © 2008-2019 - Tüm hakları saklıdır.