Din, insan, toplum ve devlet

"Din, lazım olarak ilahi şeriat, devlet ise toplumun melzumu olarak akli şeriat açısından elzemdir."

İNANÇ .
din, insan, toplum ve devlet

Ömer Lekesiz'in Yenişafak gazetesindeki yazısı...

Din insanın, insan toplumun, toplum devletin lazımıdır.
Kelami bir ıstılah olan lazım'ı, Ebu Hamîd el-Gazzalî şöyle tanımlamaktadır:

“Var olan bir şeye lazım yani ona ayrılmayacak şekilde bağ lı olan ve vehimde veya varsayım olarak ortadan kaldırılması mümkün olsa da varlık alanından kalkmayan, var olan şeyin kendisiyle anlaşılır olmaya devam ettiği her şey, lazım'dır.” (Mi'yâru'l-İlm, TÜYEK Yay., İst., 2013)

Bu bilgiyi, söz konusu terimler arasındaki lazım-melzum ilişkisini derinlemesine ele almayı gerektirmeyecek bir açıklıkla işaret etmesi; sonuç bağını görünür kılması nedeniyle verdim.

Şöyle ki, insanın lazım'ı olan din, İlahi otoritenin karşılığı olmakla, toplumsal hayatı düzenleme araçlarından biri olan devletin dünyevi otoritesinde temsilen müessirdir. Bu bakımdan din, lazım olarak ilahi şeriat, devlet ise toplumun melzumu olarak akli şeriat açısından elzemdir.

Kur'an'ın hükmüne göre, cinlerin ve insanların yaratılışı kullukla mukayettir (Zariyat, 51:56) ki, dolayısıyla ed-Din, cinlerin ve insanların amellerine karşılıktır (Vakıa, 56:86). Bu amellerin keyfiyet ve kemiyetindeki değişmelerin adı ise şeriattır. İslam hem Muhammedi şeriat hem de “tamamlanmış din” (önceki şeriatların da tashih edilerek kendi içinde toplanmış) olması bakımından ed-Din tanımına dahil olmaktadır.

İnsanın lazımından (din'den) ayrılması kıyamete kadar mümkün olmadığına ve kıyametin hemen ardından din gününün maliki(Fatiha, 1:4) tarafından yükümlü kılındığı din ile sorgulanacağına göre, insan toplumsal bir hükmi şahsiyet olan devlet aracını üretmesi ve kullanması konusunda da sorgulanacaktır.

Öte yandan, şura zorunluluğuyla, şeri hadlerin uygulanması, adaletli davranma, iyiliği emretme ve kötülükten nehyetme, aklı, nesli koruma vd. İlahi emirlerin doğru olarak yenine getirilme vasıtası olarak devletin tarz ve formunun nasıl olacağı, tıpkı “Uydurdukları ruhbanlığa gelince, onu biz yazmadık. Fakat kendileri Allah rızasını kazanmak için yaptılar. Ama buna da gereği gibi uymadılar (Hadid, 57:27) mealindeki ayetin manasına uygun (Allah'ın gözetimine ve sorgusuna dahil) olarak akli şeriata bırakılmıştır.

İşte bu husus, Müslümanların din ve devlet işlerini birbirinden ayırmayışlarının; Hz. Peygamber'in (sav) ve onu izleyen dört halifenin ardından kabile asabiyetiyle kurulan devletlerin dini gözettikleri kadar, kendi iktidarlarının toplum tarafından benimsenmesini ve bunda sürekliliği de gözetmeleri nedeniyle, din-iktidar ilişkileri, o günden bugüne artan problemlerle birlikte devrolmuştur.
Anadolu merkezli olarak bu sorunun ortaya çıkışında ise sufiliğin etkin olduğu bilinen bir şeydir.

İran'da İslam'ı kabul edip ancak henüz tam Müslümanlaşmamış olarak Anadolu'ya intikal eden Türklerin, din adına yol açabilecekleri tahribatı önleme konusunda ilk zihin yoranlar Abbasi halifeleridir.

Nitekim, sufilik akımının Abbasiler'deki en güçlü kollarından biri olan ( ve övgüsü / teşviki Hasan-ı Basrî'ye kadar dayandırılan)Fütüvvet'in Anadolu'da Ahi Evren (Mahmut el Hoyi; ö.1261) tarafından kuruluşu, en-Nasır Lidinillâh'ın (1180-1225) zamanına denk düşmektedir.

Ahi Evren'in, Anadoludaki şartlara uygun olarak yeniden yapılandırdığı bu örgüt (Ahilik) sayesinde, toplum üzerinde neredeyse Sultan I. Alaeddin Keykubat kadar etkiliyken, aynı nedenle iktidar oyunlarına adı karıştığı için cezalandırıldığı, Mevlevilik'le çatıştığı tarihi kayıtlarda yer almaktadır.

Sadece Ahi Evren ismi ve onunla bağlantılı tarihi dedikodular bile tek başına göstermektedir ki, sufilik, iktidarı belirleme, muktedirlerle ilgili lehte ve aleyhte kamuoyu oluşturma, yeni devletin (Osmanlı'nın) kuruluşuna hizmette bulunma… konularında önemli bir güce / etkiye sahip olmuştur.

Bu güç Osmanlı'da, İstanbul'un fethine kadar Bektaşilik, Cumhuriyet'e kadar Nakşilik, 1924-1950 yılları arasında Kemalizm tarikatları tarafından temsil edilmiştir.

Kemalizm'i bir tarikat olarak niteleyişim, işlevlerini tamamlamış olmaları nedeniyle kapatılmayı hak eden tekke ve zaviyeleri kapatabilmesine rağmen, sufilikte bir tecdide yönelerek dini hayatı normalleştirmek yerine, Abdurrahman Aslan'ın kelimeleriyle, kendisinin “sadece iktidar alanının değil, aynı zamanda şeriat alanının da belirleyicisi olmaya” başlaması nedeniyledir. (Modern Dünyada Müslümanlar, İletişim Yay., İst., 2010).

yazının devamını okumak için...

Görünüm zengin & masaüstü ekranı
Mobile git Din, insan, toplum ve devlet
Yasal Uyarı: on5yirmi5.com'a ait özel içeriklerin metin, görsel ve diğer dosyalarının tüm hakları on5yirmi5.com'a aittir. İçerikler aktif link verilerek kısmen kullanılabilir

Yorumlar

bu haber için ne düşünüyorsunuz
Küfür, hakaret vb. yorumları yayınlayamayız.

Çok Okunanlar

on5yirmi5.com takip edin
Hakkımızda Künye İletişim Reklam

Kullanım Şartları Yayın İlkeleri Hata Bildir - Görüş Yaz

Copyright © 2008-2019 - Tüm hakları saklıdır.