Tanzimat Edebiyatı

Osmanlı'da Batılılaşma hareketiyle birlikte edebiyatta da birtakım yenilikler oldu. İşte bu yeniliklerin başladığı dönemdir Tanzimat Dönemi...

EĞİTİM .
tanzimat edebiyatı

Genel Özellikler
- Bu dönem şair ve yazarları, doğu kültüründen kopmamış, batı kültürünü de tam anlamıyla benimseyememiştir. Kavram ve düşünce karmaşası içine düşmüşlerdir.
- Büyük çoğunluğu batıyı yakından tanımıştır.
- Fransız devrimiyle doğan hürriyet, eşitlik, sosyal adalet konularını topluma aşılarken siyasi baskı altında olduklarını söylemişlerdir.
- Toplumu eğitmek ve eğitilen topluma eğitici olmak iddiasını taşıdıklarından branşlaşma yerine her şeyden haberdar olmak için, hiç olmazsa azar azar bir şeyler bilmek için okumuşlardır.

ROMAN VE HİKÂYE
- Tanzimat döneminde roman ve hikâyede konular sosyal ve tarihi olmak üzere ikiye ayrılır:
a) Sosyal konulu roman ve hikayelerde doğu-batı kültür çatışmasından doğan sosyal yıkımlar, bu yıkımların yarattığı bunalımlar işlenir.
b) Tarih konulu romanlarda ise devletin o zamanki kötü durumundan kaynaklanan umutsuzlukla geçmişte kazanılmış başarılara sığınıldığı görülür.
- Roman ve hikâyelerde iyiler çok iyi, kötüler çok kötüdür.
- Olayların gelişimi ya yazar ağzından anlatılmış ya da tesadüflere bırakılmıştır.
- Roman ve hikâyeler öğütle biter, iyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır.
- Bu dönem roman ve hikâyelerinde batılı edebi akımlardan, özellikle klasisizm, romantizm ve realizmin etkisi bulunur.
- Yazarlar, roman ve hikâyelerin akışına müdahale ederek uzun ansiklopedik bilgiler verirler.

ŞİİR
- Tanzimat şiirinde şekil eski, öz yenidir. Divan edebiyatının şekil özellikleri aynen korunarak bu şekiller içinde edebiyatımızda ilk defa sosyal ve felsefi konular işlenmiştir.
- Tanzimat'ın birinci döneminde "Sanat toplum içindir." görüşü benimsenerek "Şiirin konusu sosyal olmalıdır." denirken Tanzimat'ın ikinci döneminde "Sanat sanat içindir." görüşü benimsenmiştir.
- "Kafiye göz için mi, kulak için mi?" tartışması yapılmıştır.
- Şiirde köklü şekil değişikliklerinden çok, şekil değişikliği denemeleri yapılmıştır. Özellikle Tanzimat edebiyatının ikinci dönemindeki bu çabalar daha sonraki yıllarda Servet-i Fünun edebiyatının anlayışını doğurmuştur.
- Bu dönemde "Türk Şiirinin Kaynağı" araştırılmış, Ziya Paşa "Şiirimizin kaynağı Divan şiiri." derken, Namık Kemal  "Şiirimizin kaynağı Halk şiiridir." demiştir.

TİYATRO
- Tanzimat ile edebiyatımıza giren tiyatro, tıpkı Tanzimat romanında olduğu gibi tarihi ve sosyal konuları işlemiştir.
- Bu dönem tiyatro çalışmaları telif, tercüme ve adaptasyon olmak üzere üç grupta toplanabilir.
- Daha ziyade komedi türünde eserler yazılmış ve oynanmıştır.
- Tiyatro eserlerinde üç birlik kuralına uyulur. Ancak Tanzimat'ın ikinci döneminde Abdülhak Hamit'in tiyatroları bu yargının dışındadır.
- Tiyatro eserlerinde iyiler çok iyi, kötüler çok kötüdür. Eserler öğütle biter. İyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır.
- Bu dönem tiyatrosu batı tiyatrosunun etkisi altındadır. Özellikle Shakespeare ve Moliere tiyatro yazarlarımızın taklit ettikleri büyük ustalardır.

I. DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATI
(Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal Okulu)
- Tanzimat edebiyatı bütünüyle Divan edebiyatına tepki olarak doğdu.
- Sanatı toplumun yararına bir araç olarak kullanırlar. Bu yüzden şiir hariç bütün edebi türlerde sade bir dil kullanmışlardır.
- Konuşma dilini yazı dili haline getirmeye çalışmışlardır.
- Şiirde eski edebiyat geleneğini (şiirin konusu hariç) devam ettirdiler. Hece veznini savunmakla beraber, aruzla şiir yazdılar. Şiirin konusu genişledi, şiirde parça güzelliği anlayışı yerine bütün güzelliği anlayışı getirildi.
- Nesirde dil sadeleşmiş, cümleler kısa tutulmuş ve ilk noktalama işaretleri kullanılmıştır.
- Eserlerde kahramanlar (özellikle kadın) yabancılardan seçilmiş, kölelik ve cariyelik müessesesi konu olarak oldukça işlenmiştir.
- Bu dönemde yeni ifade türleri edebiyatımıza kazandırılmıştır.
- Bu dönem sanatçıları: Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi, Ahmet Vefik Paşa'dır.

I. DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATI SANATÇILARI
ŞİNASİ:
- Batı etkisindeki Türk edebiyatının ilk bilinçli temsilcisidir.
- Tanzimat edebiyatı Şinasi ile başlar.
- İlk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval'i Agah Efendi ile birlikte Şinasi çıkarmıştır. (1860)
- Tasvir-i Efkar'ı tek başına çıkarmıştır. (1862)
- İlk çeviri şiirler ona aittir. (Tercüme-i Manzume)
- İlk yerli oyunumuz Şair Evlenmesi'ni yazmıştır.
- İlk makale Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi'ni yazmıştır.
- Noktalama işaretlerini ilk kez o kullanmıştır.
- İlk folklor incelemesi Durub-ı Emsal-i Osmaniye (Atasözleri) ona aittir.
- Klasisizm akımının etkisinde kalmıştır.
- Müntehebat-ı Eş'ar (Şiirlerinden seçmeler)

NAMIK KEMAL:
Yaşamı boyunca siyasal nedenlerle (Magosa, Midilli) sürgün edilen sanatçı,
- Tanzimat edebiyatının en gür sesli şairidir.
- "Vatan Şairi" olarak tanınır.
- Edebiyatın hemen her türünde eser vermiştir.
- Biçim ve dil açısından eskiye bağlı şiirlerinde vatan, millet, hürriyet temalarını işlemiştir.
- Tiyatroyu halk eğitiminde bir araç olarak görmüştür.
- Tiyatro eserlerinde sade bir dil kullanmış, konuların tarihten ve günlük yaşamdan almıştır.
- Sahnelenen ilk tiyatro Vatan yahut Silistre onundur.
- "Toplum için sanat" ilkesiyle yazmıştır.
- İlk edebi roman İntibah ve ilk tarihi roman Cezmi onundur.
- Ziya Paşa'yı eleştirmek için yazdığı Tahrib-i Harabat ve Takip ilk eleştiri eserlerimizdir.
- Zavallı Çocuk, Akif Bey, Gülnihal, Celaleddin Harzemşah, Kara Bela diğer tiyatro eserleridir.


ZİYA PAŞA:
- Sanatçı sürekli olarak eski-yeni ikilemi içinde kalmıştır.
- "Şiir ve İnşa" adlı makalesinde halk dilinin yazı dili olmasını istemiş, gerçek şiirimizin halk şiiri olduğunu belirtmiştir.
- Harabat adlı antolojide ise Divan şiirini yücelterek Halk şiirini kötülemiştir.
- Divan edebiyatı kültürüyle yetişen Ziya Paşa, bu edebiyata sevgisini yitirmemekle beraber hak, adalet, ilerleme gibi siyasal-sosyal düşünceleri de şiirlerine aktarmıştır.
- Terkib-i Bent ve Terci-i Bent'leri meşhurdur.
- Hece ölçüsüyle yazılmış bir türküsü vardır.
- Eş'ar-ı Ziya (Şiirler)
- Zafer-nâme (Nazım-nesir karışık hiciv)
- Rüya (Nesir)
- Defter-i Amâl (Anı)

ŞEMSETTİN SAMİ:
- İlk yerli romanımız Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat onundur.
- Kamus-ı Türki adlı sözlük, yazarın dilimize kazandırdığı en önemli eserdir.
- Orhun Yazıtları ve Kutadgu Bilig'i Türkçeye ilk çeviren yazarımızdır.

AHMET MİTHAT EFENDİ:
- Tanzimat döneminin en popüler romancısıdır.
- Bütün amacı halkı eğitmek olan sanatçı şiir dışında hemen her türde yazmıştır.
- Öykü ve romanlarında meddah tekniğinden yararlanmıştır.
- Romanlarında olayların akışını keserek okuyucuya bilgiler vermeyi sever.
- Yazı makinesi ve İlkokul öğretmeni olarak anılır.
- İlk hikâye Letaif-i Rivayat onundur.
- Hasan Mellah, Hüseyin Fellah, Felatun Beyle Rakım Efendi, Jön Türk, Henüz On Yedi Yaşında, Dürdane Hanım, Yeniçeriler… romanlarıdır.
- Kıssadan Hisse (Hikâye)

AHMET VEFİK PAŞA:
- Edebiyat alanında Moliere'den yaptığı çevirilerle ün kazanmıştır.
- Bursa valisiyken yaptırdığı tiyatro binasında kendi çevirdiği ve uyarladığı piyesleri oynatmış, halka tiyatro sevgisini aşılamaya çalışmıştır.
- "Zor Nikah, Zoraki Tabip, Azarya, Tabib-i Aşk" Moliere'den adapte ettiği eserlerdir.

II. DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATI
(Ekrem, Hamit, Sezai Okulu)
- Şiirde sadece aruz ölçüsü kullandılar.
- Özellikle şiirin konusu bu dönemde oldukça genişlemiş, akla gelen her şey şiirde işlenmiştir.
- Eskiye bağlılık terk edilmiş, şiir şekil ve öz bakımından tamamen değiştirilmiştir. Abdülhak Hamit kendine göre yeni şekiller ve yeni kalıplar keşfetmiştir.
- Şiir ve tiyatro alanında önemli eserler verilmiştir.
- Bu dönem sanatçıları: Recaizade Ekrem, Abdülhak Hamit, Sami Paşazade Sezai, Nabizade Nazım, Şemsettin Sami, Muallim Naci'dir.

II. DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATI SANATÇILARI
RECAİZADE MAHMUT EKREM:

- Şiir, roman, öykü ve eleştiri türlerinde yazan sanatçı, dönemin genç kuşaklarına edebiyat öğretmesiyle de tanınmıştır.
- Her türlü konunun şiirde işlenebileceğini savunmuştur.
- Kulak için kafiye görüşünü ilk kez ortaya atarak bu konuda büyük bir tartışma başlatmıştır.
- "Sanat sanat içindir." ilkesine bağlı kaldı.
- Tanzimat ve batılılaşma düşüncesinin yayılmasında etkili oldu.
- Şiirlerinde romantizmin etkisi görülür.
- İlk realist roman Araba Sevdası onundur.
- Servet-i Fünun edebiyatının oluşmasına ortam hazırlamıştır.
- Zemzeme (Şiir)
- Name-i Seher, Yadigar-ı Şebab (Şiir)
- Çok Bilen Çok Yanılır, Afife Anjelik (Oyun)
- Talim-i Edebiyat (Edebiyat bilgileri)
- Takdir-i Elhan (Eleştiri)

ABDÜLHAK HAMİT TARHAN:
- O zamana kadar fazla bir değişikliğe uğramayan Türk şiiri Batılı anlayışa Hamit'le kavuştu.
- Şiirin biçiminde ve içeriğinde önemli yenilikler yapmıştır.
- Şiirde tezata, şaşırtmacaya yer vermiş; lirik, epik, felsefi bir anlayışla yazmıştır.
- "Sanat sanat içindir." anlayışındadır.
- Şiir ve tiyatro eserleriyle tanınan sanatçı, romantizmden (özellikle Shakespeare'den) etkilenmiştir.
- İlk pastoral şiir örneği Sahra ona aittir.
- Yaşadığı dönemde Şair-i Azam olarak adlandırılmıştır.
- Tiyatro eserleri oynanmak için değil okunmak içindir.
- Tiyatroların kimilerini aruz, kimilerini hece ölçüsüyle ve şiir biçiminde yazmıştır.
- Bazı tiyatroları düzyazı biçimindedir.
- Karısının ölümünün ardından yazdığı Makber şiiri meşhurdur.
- Eşber, Macara-yı Aşk, İçli Kız, Finten, Duhter-i Hindu (Tiyatro)
- Bunlar Odur, Hacle, Ölü (Şiir)

SAMİ PAŞAZADE SEZAİ:
- Asıl ününü realist çizgideki roman ve öyküleriyle kazanmıştır.
- Batılı anlamda ilk öykü örnekleri olan Küçük Şeyler onundur.
- Sergüzeşt adlı romanı realizmin izlerini taşır.

NABİZADE NAZIM:
- İlk köy romanımız olan Karabibik'in yazarıdır.
- Zehra adlı romanı edebiyatımızın ilk tezli romanıdır.
- Realist-Naturalist bir sanatçıdır.

MUALLİM NACİ:
- Divan edebiyatını savunmuş, Abdülhak Hamit ve Recaizade Ekrem'le tartışmalar yapmıştır.
- Göz için kafiye anlayışını savunmuştur.
- Şiirlerini sade bir dille ve aruz ölçüsüyle yazmıştır.
- Ateşpare, Şerare, Füruzan (Şiir)
- Demdeme (Eleştiri)
- Ömer'in Çocukluğu (Anı)
- Lügat-i Naci (Sözlük)

 

Görünüm zengin & masaüstü ekranı
Mobile git Tanzimat Edebiyatı
Yasal Uyarı: on5yirmi5.com'a ait özel içeriklerin metin, görsel ve diğer dosyalarının tüm hakları on5yirmi5.com'a aittir. İçerikler aktif link verilerek kısmen kullanılabilir

Yorumlar

bu haber için ne düşünüyorsunuz
Küfür, hakaret vb. yorumları yayınlayamayız.
  • Sezer Durgun Cumartesi, 21:07

    Yazar-eserin en kısa yolu animonik. Eğitim setindeki animasyonlarla kolay kolay halletmek varken aylarca cep kitabı okunmaz.
  • can Çarşamba, 19:37

    teşekkkürler.

Çok Okunanlar

on5yirmi5.com takip edin
Hakkımızda Künye İletişim Reklam

Kullanım Şartları Yayın İlkeleri Hata Bildir - Görüş Yaz

Copyright © 2008-2019 - Tüm hakları saklıdır.