Röportaj: Muhammed Akaydın
5 Şubat 2010'da Türkiye Yazarlar Birliği İstanbul Şubesi’nde (Kızlarağası Medresesi) “Çağdaş İran Edebiyatı” üzerine bir panel gerçekleştirildi.
Panelde Tahran Üniversitesi Fars Dili ve Edebiyatı’ndan Prof. Dr. Mansur Servet ve Prof. Dr. Mahmud Beşiri birer konuşma yaptılar.
Bazı teknik aksaklıklardan dolayı panel yarım saat geç (15:00 gibi) başladı. Açılış konuşmasını Türkiye Yazarlar Birliği yönetim kurulu üyesi ve Star Gazetesi yazarı Hüseyin Emiroğlu yaptı. Panelin dili Farsçaydı.
2 saati aşkın devam eden panel sonrasında Prof. Dr. Mansur Servet ile bir röportaj imkânımız oldu.
Genel olarak Çağdaş İran Edebiyatı’ndan bahsedebilir misiniz?
Öncelikle şunu belirtmek isterim ki Türkiye ile İran arasında kuvvetli bir bağ var. Birçok İranlı edebiyatçı Türkiye’yi mesken edinmiştir. Hiçbir İranlı Türkiye’de yaşarken zorluk çekmemektedir. Bunlardan biri de Zeynel Abidin Merağani’dir. Merağani, uzun süre Avrupa’da yaşadı. Çocuklarının büyümesi ve Avrupalılaşmasından ve İran’a da gidememesinden dolayı Türkiye’yi tercih etmiştir. Hem çocuklarını Türkiye’de yetiştirmiş hem de edebiyat faaliyetlerinde Türkiye’de devam etmiştir.
Çağdaş İran Edebiyatı Batı’dan etkilendi mi?
Her toplum gibi İran’da Batı’dan çok etkilendi. İran Edebiyatı da modernleşmeye başladı. Burada modernden kasıt tabi ki Batı’dır. İran’daki özellikle özgürlükçü ve milliyetçi akım Batı’yı taklit ederek gelişti.
Batı’nın ilk etkisi ne zaman başlamıştır?
İran Edebiyatının Batı’dan ilk etkilenmeye başladığı dönem Osmanlı'daki Meşrutiyet dönemidir. Meşrutiyet döneminin en meşhur şair ve yazarı Melik’üş Şuara Behar’dır. Behar da az önce söylediğim gibi Türkiye’de İstanbul’da bulunmuştur. Onunla birlikte Ali Ekber Dehuda, Mirzade Işki ve Ebu’l Kasım Lahutî de İstanbul’da bulunanlardandır. Hatta bu saydığım yazarlar İstanbul’da gazete çıkarmıştır. Akder ve Şems gazeteleri adında… Bu gazeteler 1910 yıllarında çıktı. İran’daki gazetecilik de bu gazetelerin etkisiyle başlıyor.
Prof. Dr. Mir Mansur Servet Kimdir?
1948 yılında Erdebil'de doğdu.
1989 yılında Tahran Üniversitesi'nde Fars ve Dili ve Edebiyatını bitirdi. Akademik hayatı Tahran Üniversitesi ve, Şehit Behişti ve Tebriz Üniversitelerinde geçti.
Şu an Tebriz ve Şehit Behişti Üniversitelerinde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.
Eserleri:
1. “Ferheng-i Kinayat”
2. “Ferheng-i Gıyasül Lugat”
3. “Ferheng-i Lugat Tabirat-i Amiyane ve Muasır”
4. “Aşina-i Ba Mektepha-i Edebi”
5. “Gencine-i Hikmet Der Asar-ı Nizami”
6. “Yadigar-ı Gunbed-i Devvar”
Çağdaş İran Edebiyatı’nda kadın yazarların durumu nedir?
İslam devriminden önce sadece bir tek kadın yazar vardı. O da Simini Danişver. Kendisi hâlâ yaşıyor ve hâlâ yazmaya devam ediyor. İslam devriminden sonra ise kadın yazar sayısı çok çok artmıştır. Sayı arttıkça nitelik de artmıştır. Şu an birçok nitelikli kadın yazar bulunmaktadır Çağdaş İran Edebiyatı’nda…
Çağdaş İran Edebiyatı Batı’dan başka nerelerden etkilenmiştir?
En çok etkilendiği yer Latin Amerika edebiyatıdır. Şu an çok yoğun bir tercüme faaliyeti yapılmaktadır Latin Amerika edebiyatından. En revaçta olan akım da şu an Türkçesini tam hatırlayamadığım Realist akımın bir türüdür.
Günümüz ünlü İran edebiyatçıları kimlerdir?
İlk sayılacaklar arasında az önce de söylediğim Simini Danişver’dir. Onun dışında Mahmud Devledabadi ve Ahmed Mahmud’dur.
İran Edebiyatı’nın ya da Fars Edebiyatı’nın kökleri çok eskiye dayanıyor. Eski Fars Edebiyatı'na ilgi şu an ne durumdadır?
Eski edebiyatının dili çok ağır olduğu için gündelik yaşamda pek bir karşılık bulmuyor. Daha çok üniversitelerde ve ilmi çevrelerde okutuluyor ve okunuyor. Çağdaş Edebiyat şimdiden sorunları ele aldığı için halk tarafından daha çok tutuluyor. Bununla birlikte hâlâ ilk okuldan itibaren Sâdi, Hafız ve Mevlana gibi isimler de okutuluyor.
Son olarak Çağdaş İran Edebiyatı üzerinden siyasi bir baskı var mı?
Bütün yazarlar her dönemde siyasi ya da toplumsal baskıyı az ya da çok üzerlerinde taşırlar. Ciddi bir baskı olmasa bile her yazar kendi üzerinde bir baskı olduğunu bir şekilde hisseder.
Bizi Çağdaş İran Edebiyatı hakkında bilgilendirdiğiniz için teşekkür ederim size…
Rica ederim ben de teşekkür ederim…
Not: Röportaj sırasında Farsça öğretmeni olan Kadir Turgut’a tercümede yardımcı olduğu için teşekkür ederim.